miðvikudagur, 24. október 2018
 
TölublöðVenjuleg útgáfa

Hvað er fiskverð?

8. júní 2018 kl. 16:00

Arnar Atlason er formaður Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda

Eitt af meginmarkmiðunum með strandveiðum er þær hófust fyrir 10 árum síðan, var að auka verðmætasköpun og framboð á fiskmörkuðum innanlands.

Grunnur að allri verðmyndun á flestum fisktegundum á Íslandi er verð á íslenskum fiskmörkuðum, þessu umtalaða uppboðskerfi okkar þar sem að afli er að stærstu leyti seldur á opnu uppboði yfir uppboðsklukku.

Þetta fiskverð sem þarna er myndað er svo notað til að reikna út afsláttarverð hjá Verðlagsstofu samkvæmt nýjustu kjarasamningum sjómanna.

Fiskverð á mörkuðum myndast eins og á öllum samkeppnismörkuðum af framboði og eftirspurn. Margir telja að magn hafi bein áhrif á þetta verð, en er það svo ?

Búið að bíta í eplið

Í 20. tölublaði Fiskifrétta árið 2018 er birt viðtal við Einar Helgason strandveiðisjómann, Þar sem hann gagnrýnir verð á íslenskum fiskmörkuðum og ber það saman við verð í Grimsby.

Ég undirritaður hef við framsetningu þessa samanburðar þó nokkrar athugasemdir sem ég vil koma á framfæri.

Fyrst er að nefna að fiskmarkaðir hér heima líkt og í Grimsby eru að stærstu leiti uppboðsmarkaðir og verðráðarnir sem ég nefndi hér fyrir ofan stjórna því hvert verð er hverju sinni. Þannig er það afskaplega villandi að tala um stundarverð en ekki meðalverð. Það þekkja allir sem selt eða keypt hafa á markaði að verð sveiflast. Auðvelt er að skekkja umræðu með því að tiltaka dæmi um hátt verð á einum markaði og lágt á öðrum.

Í öðru lagi er það að nefna að gríðarlegur munur er á því hvort að verið er að selja óslægðan fisk á löndunarstað eða slægðan fisk til útflutnings. Telja má að munur á upprunalegri vigt óslægðs afla og slægðs afla til útflutnings geti numið allt að 15% og því ólíku saman að jafna. Stundum er talað um epli og appelsínur, hér er meira eins og búið sé að bíta í eplið sem borið er saman við appelsínuna.

35% af verðmæti

Kostnaðarauki útflutnings gámafisks samanborið við sölu á fiskmarkaði á Íslandi er samkvæmt mínum upplýsingum: Flutningsgjöld, vátrygging, umboðslaun, slæging, gámafrágangur, erlendur kostnaður og önnur gjöld. Til lækkunar kemur sölukostnaður á innlendum mörkuðum. Mínar upplýsingar eru jafnframt þær að þessi munur á kostnaði geti numið að lágmarki 100 íslenskum krónum á kíló. Þessar 100 krónur eru samkvæmt opinberum meðal sölutölum fyrir gámafisk í Grimsby að lágmarki 35% af verðmæti aflans.

Þegar þetta tvennt er lagt saman má áætla að tvöfalt hærra verð þurfi að fást að meðaltali til að útflutningur borgi sig. Ég hef þá trú á vinnslu hér innanlands að hún standist að meðaltali þennan samanburð.

Markmið strandveiða

Eitt af meginmarkmiðunum með strandveiðum er þær hófust fyrir 10 árum síðan, var að auka verðmætasköpun og framboð á fiskmörkuðum innanlands. Auk markmiða um nýliðun í útgerð. Hvergi var talað um aukna möguleika á útflutningi á óunnum fiski og þeim möguleikum sem það skapaði fyrir íslenska þjóð. Ég stend við þá skoðun mína að skilda eigi allan strandveiði afla til sölu á íslenskum fiskmarkaði.

Áhrif framboðs á fiskverð er almennt svo að aukið magn til skamms tíma leiðir af sér lægra verð og minnkað magn hærra verð. Langtíma áhrifin eru þó önnur. Skortmarkaðir eins og íslensku fiskmarkaðarnir hafa verið leiða af sér viðvarandi minnkandi magn. Hærra verð til skamms tíma en til lengri tíma, veikingu á framleiðslugetu fyrirtækjanna sem þar keppa. Langtíma áhrifin af því eru því lækkandi verð með minnkandi langtíma eftirspurn. Í fréttum undanfarin misseri er auðvelt að sjá afleiðingar þessa, uppsagnir og lokanir hjá fyrirtækjum í landvinnslu. Mörg dæmi þess má finna.

Að pissa í skóinn sinn

Ég vil hvetja útgerðarmenn og sjómenn til þess að hafa trú á íslenskri fiskvinnslu og á íslenskum fiskmörkuðum. Besta leið Íslands til að auka verðmæti sjávarafurða er að auka vinnslu afla hér innanlands. Það er eins og að pissa í skóinn sinn þegar þjóðhagslegum forsendum er varpað fyrir róða, einungis vegna þess að strandveiðisjómaður telur sig fá hærra skilaverð þegar fiskurinn er unnin erlendis.

Hagfræðingar hafa bent á að til þess að viðhalda hagvexti á Íslandi sé ekki nóg að verðmæti sjávarafla haldist hátt, heldur þarf það stöðugt að aukast. Það má ljóst vera að það gerist ekki með auknum útflutningi óunnins afla.

Stöndum vörð um innlent sölukerfi fisks , það hefur tryggt gríðarlega verðmætaaukningu allt frá 9. áratugnum þegar fyrstu uppboðin fóru fram. Kerfið hefur þó aldrei staðið eins veikt eins og nú og þurfa menn að snúa bökum saman til að verja það í stað þess að ráðast að því úr öllum áttum.

Spyrjum okkur öll, hvernig væri að starfa í sjávarútvegi á Íslandi án fiskmarkaða ?

Höfundur er formaður Samtaka Fiskframleiðenda og útflytjenda.