föstudagur, 18. júní 2021
 
TölublöðVenjuleg útgáfa

Afrán hvala reiknast 7,6 milljónir tonna

16. janúar 2019 kl. 17:40

Hvalveiðar undanfarinn áratug hafa sennilega ekki haft nein merkjanleg áhrif á viðkomandi hvalastofna.

Hafrannsóknastofnun hefur unnið mat á fæðuþörf hvala og vægi þeirra í lífríki sjávar hér við land. Samantektinni var skilað til sjávarútvegsráðherra í dag. Hvalveiðar undanfarinn áratug hafa sennilega ekki haft nein merkjanleg áhrif á viðkomandi hvalastofna enda hafa þær verið vel innan við útgefinn hámarksafla vegna markaðsvandamála.

Textinn sem hér fer á eftir er úr minnisblaðinu:

Síðasta tilraun til að meta afrán hvala við Ísland (og á aðliggjandi hafsvæðum) og hugsanleg áhrif þess var gerð fyrir rúmlega 20 árum. Þá (1997) birtust tvær tímaritsgreinar um málið (Sigurjónsson & Víkingsson 1997, Stefánsson et al. 1997).

Í þeirri fyrrnefndu var afrán þeirra 12 hvalategunda sem finnast reglulega við landið metin um 6 milljónir tonna. Var um þriðjungur (2M tonn) afránsins talinn vera fiskur, rúmlega fimmtungur smokkfiskategundir og tæplega helmingur krabbadýr (áta).

Í síðarnefndu greininni frá 1997 var með einföldu fjölstofnalíkani leitast við að leggja gróft mat á áhrif þriggja hvalategunda (hrefnu langreyðar og hnúfubaks) á langtíma-afrakstur stofna þorsks, loðnu og rækju. Niðurstöðurnar voru háðar mikilli óvissu m.a. vegna gagnaskorts um fæðusamsetningu hvalanna og framtíðarþróun í stofnstærðum hvalastofnanna.

Að gefnum forsendum, bentu niðurstöðurnar þó til að neikvæð áhrif alfriðunar hvala gætu verið umtalsverð til lengri tíma litið bæði hvað varðar loðnu og þorsk. Ofangreindar rannsóknir byggðu á stofnstærðartölum sem eru orðnar aldarfjórðungs gamlar. Samkvæmt talningum undanfarinna áratuga hafa orðið umtalsverðar breytingar á hvalastofnum við landið þó mismiklar eftir tegundum. Einnig liggja nú fyrir betri gögn um stofnstærðir ýmissa tegunda smáhvala svo og um fæðusamsetningu hrefnu. Séu útreikningarnir uppfærðir með nýjustu stofnstærðartölum hefur afránið í heild aukist og reiknast 7,6 milljónir tonna (þar af 3,3 milljónir tonna af fiski).

Stórtækustu afræningjarnir eru langreyður (1,8 milljón tonn), hrefna (1,5 milljón tonn) og hnúfubakur (1,1 milljón tonn). Þær tegundir sem vitað er til að éti þorskfiska taka samtals um 735 þúsund tonn af þessum fæðuflokki samkvæmt þessum útreikningum.

Niðurstaða

Eins og komið er fram er enn mikil óvissa um afrán hvala við landið og enn meiri óvissa er um hugsanleg áhrif á fiskveiðar.

Flestir eru sammála um að taka beri aukið tillit til vistfræðilegs samspils tegunda í tengslum við stjórn nýtingar auðlinda hafsins. Enn er þó langt í land í því sambandi en mikilvægt er að áhrif hvala séu metin sem hluti af þróun slíkrar vistkerfisnálgunar.

Frá því fyrir síðustu aldamót hefur hlýnun sjávar leitt til umtalsverðra breytinga í lífríki hafsins. Þar má nefna breytingar á útbreiðslu ýmissa fiskistofna (makríll, loðna, skötuselur, ýsa). Fækkun hrefnu á landgrunnsvæði Íslands virðist mega rekja til fæðuskorts (síli, loðna) og benda nýlegar talningar Norðmanna við Jan Mayen til að útbreiðslan hafi hliðrast verulega til norðurs. Samhliða þessari fækkun á íslenska landgrunninu hefur hlutfall stærri fiska (þorskfiska og síldar) aukist í fæðu. Þessar miklu breytingar sem ekki sér fyrir endann á, torvelda mjög allt mat á áhrifum hvalveiða á lífríkið og afrakstur fiskistofna.

Frá því að úttekt á þjóðhagslegum áhrifum hvalveiða var síðast gerð árið 2010 hafa framfarir í mati á vistfræðilegu samspili hvala- og fiskistofna verið takmarkaðar. Þó liggja fyrir betri gögn um stærð hvalastofna sem benda almennt til meira afráns en þá var áætlað. Auk þess benda nýlegar rannsóknir á hrefnu til meira afráns á fiski en fyrri rannsóknir þrátt fyrir fækkun tegundarinnar á svæðinu.

Hvalveiðar undanfarinn áratug hafa sennilega ekki haft nein merkjanleg áhrif á viðkomandi hvalastofna enda hafa þær verið vel innan við útgefinn hámarksafla vegna markaðsvandamála.