mánudagur, 16. desember 2019
 
TölublöðVenjuleg útgáfa

Samherji vændur um spillingu og mútur

Svavar Hávarðsson
12. nóvember 2019 kl. 23:58

Stjórnendur Samherja, Þorsteinn Már Baldvinsson og Kristján Vilhelmsson.

Samherji hefur sent frá sér yfirlýsingu vegna umfjöllunar Kveiks og Stundarinnar þar sem fyrirtækið er sakað um spillingu og mútur. Þar segja forsvarsmenn Samherja að fyrirtækið „hafi ekkert að fela.“

Útgerðarfyrirtækið Samherji er sagt hafa greitt stjórnmálamönnum og öðrum hagsmunaaðilum í Namibíu stórfé til að komast yfir veiðirétt við strendur landsins. Um sé að ræða greiðslur sem nema á annan milljarð króna.  

Þetta er meðal þess sem kemur fram í umfjöllunum tveggja miðla sem birtar voru í kvöld, annars vegar í fréttaskýringarþættinum Kveik og hins vegar í Stundinni. Umfjöllun íslensku miðlana var unnin í samstarfi við Wikileaks og sjónvarpsstöðina Al Jazeera.

Birt voru skjöl og tölvupóstar frá Wikileaks um starfshættina en gögnin eru upphaflega komin frá Jóhannesi Stefánssyni, fyrrverandi verkefnastjóra Samherja í Namibíu. Gögnin eru afar umfangsmikil, og hafa blaða- og fréttamenn miðlanna unnið úr þeim á undanförnum mánuðum, bæði hér heima og í Namibíu.

Samkvæmt gögnunum, svo vitnað sé til umfjöllunar Kveiks, sem var lekið til Wikileaks, kom Samherji sér upp samböndum við háttsetta menn í Namibíu. Að sögn viðmælenda Kveiks og Stundarinnar benda gögnin til þess að Samherji hafi greitt þeim, aðallega í gegnum félög í Namibíu og Dúbaí, samtals um einn og hálfan milljarð króna á núvirði, og vart hægt að túlka þær öðruvísi en um mútufé sé að ræða. Einn þeirra sem er þeirra skoðunar er Daniel Balint-Kurti, rannsakandi hjá samtökunum Global Witness, sem hefur kynnt sér gögnin.

Í Kveik var greint frá því að þrjár eftirlitsstofnanir í Namibíu, þar á meðal spillingarlögreglan ACC, hefðu undanfarinn mánuð rannsakað starfshætti Samherja og meinta mútuþægni. Jóhannesi hefur verið tryggð staða uppljóstrara gagnvart namibískum stjórnvöldum í málinu.

Yfirlýsing frá Samherja send fjölmiðlum í kvöld

Samherji sendi frá sér yfirlýsingu til fjölmiðla seint í kvöld, stuttu eftir að umfjöllun Kveiks lauk. Þar er í raun sagt að sökin liggi hjá Jóhannesi sem kom skjölunum til Wikileaks.

„Það voru okkur mikil vonbrigði að komast að því að Jóhannes Stefánsson, fyrrverandi framkvæmdastjóri og stjórnarmaður Samherjafélaganna í Namibíu, virðist hafa tekið þátt í gagnrýniverðum viðskiptaháttum og hugsanlega flækt Samherja í viðskipti sem kunna að vera ólögmæt,“ segir Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, í yfirlýsingunni.

Þar segir að Jóhannesi hafi verið sagt upp störfum á árinu 2016 „eftir að hann misfór með fé og hegðaði sér með óforsvaranlegum hætti. Nú hefur hann viðurkennt að hafa tekið þátt í ólöglegri starfsemi á meðan hann stýrði dótturfélögum Samherja í Namibíu.“

Samherjamenn segja að „þar til nýlega“ hafi fyrirtækið ekki haft nokkra vitneskju um þessa viðskiptahætti félaga sinna í Namibíu, og var stjórnað af Jóhannesi.

Samherji hefur þegar sagt að þeir hafi ráðið alþjóðlegu lögmannsstofuna Wikborg Rein í Noregi til að rannsaka starfsemina í Namibíu.

Héraðssaksóknari með málið á sínu borði

Ólafur Þór Hauksson héraðssaksóknari sagði í viðtali við Vísi í kvöld að embættið muni taka mál Samherja í Namibíu til skoðunar vegna þeirra upplýsinga sem fram komu í Kveik. Segir hann þungamiðju málsins liggja hjá stjórnvöldum í Namibíu og það sem yrði aðhafst hér á landi yrði gert í samvinnu við namibísk yfirvöld eða þar til bær yfirvöld. Í seinni fréttatíma RÚV í kvöld kom fram að Jóhannes hefði mætt í skýrslutökur hjá héraðssaksóknara í morgun.

Eins og fjölmiðlar hafa fjallað um fyrr í dag og í gær sendi Samherji frá sér yfirlýsingu vegna væntanlegrar umfjöllunar kvöldsins.

Umfjallanir miðlanna tveggja hafa vakið hörð viðbrögð. Hafa þingmenn stjórnarandstöðuflokka þegar krafist þess að málið verði tekið upp á vettvangi Alþingis. 

Í frétt RÚV kemur fram að Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingmaður Pírata og formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis, segir þingsályktunartillögu um skipun rannsóknarnefndar um fjárfestingarleið Seðlabankans sé á lokametrunum í úrvinnslu þingsins. Mál kvöldsins hljóti að koma þar til umfjöllunar.