sunnudagur, 25. ágúst 2019
 
TölublöðVenjuleg útgáfa

Telja hvalveiðar þjóðhagslega hagkvæmar

16. janúar 2019 kl. 17:53

Niðurstöður nýrrar skýrslu um þjóðhagsleg áhrif hvalveiða í öllum meginniðurstöðum sambærilegar og við niðurstöður skýrslu frá árinu 2010.

Síðastliðið vor óskaði Kristján Þór Júlíusson sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eftir því við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að hún myndi meta þjóðhagsleg áhrif hvalveiða. Hagfræðistofnun hefur nú skilað skýrslu til ráðherra og er meginniðurstaða hennar að „Þegar allt er skoðað virðast hvalveiðar vera hluti af hagkvæmri nýtingu náttúruauðlinda landsmanna. Rök hníga til þess að hagkvæmt sé fyrir þjóðarhag að haldið verði áfram að veiða hvali.“

Hagfræðistofnun kynnti niðurstöður skýrslunnar fyrir ráðherra og hagsmunaaðilum á fundi í dag.

Við gerð skýrslunnar leit Hagfræðistofnun til fjölmargra þátta, s.s. afkomu og umsvifa af hvalveiðum og hvalaskoðun, áhrif hvalveiða á aðra nytjastofna og efnahagsleg áhrif m.a. á ferðaþjónustu og útflutningsgreinar.

Þetta er önnur skýrslan sem Hagfræðistofnun HÍ vinnur um þjóðhagsleg áhrif hvalveiða. Sú fyrri kom út árið 2010 og voru niðurstöður hennar í öllum meginatriðum sambærilegar við niðurstöður nýútgefinnar skýrslu.

Niðurstöðukafli skýrslunnar (millifyrirsagnir eru Fiskifrétta):

Íslendingar veiddu innan við 1% af öllum hvölum sem veiddir voru í heiminum frá stríðslokum og fram að banni Alþjóðahvalveiðiráðsins árið 1986. Eftir 1986 er hlutfall Íslendinga af veiddum hvölum í heiminum um 3%. Gögnin sýna einnig að Íslendingar hafa náð að stýra hvalveiðum af ábyrgð. Þeir hafa bannað veiðar úr stofnum sem standa illa. Slæma stöðu sumra hvalastofna við landið hefur að mestu leyti mátt rekja til ofveiði annars staðar á hnettinum. Íslendingar veiddu lítið af hnúfubak en veiðar á honum voru bannaðar hér við land árið 1955. Þá áttu aðrar hvalveiðiþjóðir (Sovétmenn, Ástralir, Japanir og Bretar) eftir að veiða úr hnúfubaksstofnum í áratug, þrátt fyrir að slæm staða tegundarinnar ætti að vera ljós. Svipað má segja um steypireyði.

Íslendingar bönnuðu allar veiðar á henni 1960, en margar þjóðir héldu veiðum áfram, þrátt fyrir slæma stöðu tegundarinnar, þar til hún var alfriðuð árið 1966, og sumar jafnvel lengur. Mat á stofnstærð hrefnu og langreyðar við Ísland og veiðiþoli tegundanna er unnið í samvinnu við aðrar þjóðir í Sjávarspendýraráði Norður-Atlantshafs (NAMMCO) og kynnt í Alþjóðahvalveiðiráðinu. Við matið er varúðarsjónarmið haft að leiðarljósi. Varúðarsjónarmið kunna að verða til þess, með öðru, að of lítið verði veitt úr stofnunum til þess að veiðin hafi áhrif á þá. Ef veiðin er minni en ráðlagt er gæti hún líka haft lítil sem engin áhrif á fjölda hvala. Það virðist gilda um hvalveiðar Íslendinga á nýliðnum árum.

Éta sjöfalt á við veiðar Íslendinga

Langreyðastofninn hefur stækkað mikið þrátt fyrir veiði. Hvalir við Ísland eru fardýr sem eru eingöngu hluta úr ári við Ísland. Hluta úr ári eru þeir á æxlunarsvæði nær miðbaug. Svæðið við Ísland er hluti af því sem kallað er átsvæði hvalanna (e. feeding grounds). Þar éta hvalirnir mikið og safna forða fyrir veturinn. Miðað við varfærið mat á stofnstærðum og áti hvala, éta hvalir við Ísland 7,6 milljónir tonna af fiski, smokkfiski og krabbadýrum (ljósátu) (þar af eru 2,9 milljónir tonna af fiski). Þetta er u.þ.b. sjöfalt það magn sem allur íslenski fiskiskipaflotinn veiðir. Afar líklegt er að afránið hafi áhrif á fiskistofna við Ísland. Áhrifin má bæði rekja til áts hvala á fiski og samkeppni hvala og fisks um fæðu. Rannsóknir benda til þess að hvalir hafi veruleg áhrif á aðra nytjastofna við Ísland.

Núverandi hvalveiðar skipta litlu máli

Veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar miðar að því að hámarksnýting náist þegar hvalastofnar eru veiddir niður í 60% af hámarksstærð (jafnvægisstærð fyrir tíma hvalveiða). Stofnar hrefnu og langreyðar við Ísland eru taldir vera af svipaðri stærð í dag og fyrir tíma hvalveiða, langreyðastofninn jafnvel stærri. Ef stofnar hrefnu og langreyðar væru 40% minni, gæti verðmæti afla Íslendinga aukist um á annan tug milljarða króna á ári – og það eingöngu vegna beins afráns. Um 95% af fæðu langreyðar eru ljósáta, sem einnig er mikilvæg fæða loðnu, þorsks, karfa og fleiri tegunda. Langreyðar gætu haft mun meiri áhrif á fiskistofna með fæðusamkeppni en beinu afráni, en erfitt er að meta áhrifin. Rétt er þó að taka fram að núverandi hvalveiðar eru svo litlar að þær hafa líklega lítil áhrif á fiskistofna.

Hagnaður af hvalaskoðun og hvalveiðum hefur verið lítill á síðustu árum. Í báðum greinum hefur því stærsti hluti virðisaukans verið laun og launatengd gjöld. Laun og launatengd gjöld allra hvalaskoðunarfyrirtækja á Íslandi námu 1.635 milljónum kr. á árinu 2017, en laun og launatengd gjöld Hvals hf. námu 1.034 milljónum króna. Fleiri vinna við hvalaskoðun en hjá Hval hf., en laun starfsmanna Hvals hf. eru mun hærri. Meðalmánaðarlaun í hvalaskoðun námu um 460 þús. kr. á mánuði 2017 en meðallaun hjá Hval hf. reikningsárin 2015/2016 og 2016/2017 námu um 1,1 milljón á mánuði. Tekjur af hrefnuveiðum hafa ekki verið miklar síðastliðin ár, en þær gætu aukist ef erlendir markaðir opnast.

Ekki slæm áhrif á íslenskt efnahagslíf

Gögn benda ekki til að hvalveiðar hafi slæm áhrif á íslenskt efnahagslíf. Sér í lagi er ekki að finna marktækar vísbendingar um að hvalveiðar dragi úr ferðum útlendinga hingað að neinu ráði. Umhverfissamtök, sérstaklega Grænfriðungar, löttu fólk til að ferðast til Íslands á meðan Íslendingar veiddu hvali í vísindaskyni á seinni hluta 9. áratugar 20. aldar. En þrátt fyrir mikla herferð gegn Íslandi fjölgaði erlendum ferðamönnum hér um 34% frá 1986 til 1990, fjórum prósentum meira en í Bretlandi á sama tíma. Ekki þarf að rifja upp fjölgun erlendra ferðamanna eftir 2009. Ekki er þar heldur að finna augljós merki um að hvalveiðar fæli fólk héðan. Ekki er heldur að sjá að hvalveiðar hafi dregið úr áhuga á hvalaskoðun hér við land. Stærsti hluti hvalveiða við Ísland eru á langreyði, langt utan hvalaskoðunarsvæða.

Eðlilegt að veiða fleiri hvalategundir en nú er

Hvölum hefur fjölgað mikið við Ísland undanfarna áratugi. Stjórnvöld ákveða hvaða tegundir má veiða. Eðlilegt virðist að skilgreina fleiri hvalategundir sem nytjastofna,sem veiða má úr ef staða þeirra leyfir. Auk langreyðar og hrefnu virðist eðlilegt að sandreyður og búrhvalur séu skilgreindar sem nytjategundir. Þegar fram líða stundir gæti hið sama átt við um hnúfubak og jafnvel fleiri tegundir. Í dag geta Íslendingar ekki flutt út kjöt af hnúfubaki nema til Sankti Vinsent og Grenadíneyja. Auk þess er hnúfubakur vinsælasta tegundin í hvalaskoðun. Af þeim sökum gæti verið rétt að bíða með að skilgreina hnúfubak sem nytjategund sem Hafrannsóknastofnun metur veiðiþol á.

Hluti af hagkvæmri nýtingu auðlinda

Með skynsamlegri nýtingu náttúruauðlinda og auknum milliríkjavíðskiptum tókst Íslendingum að fara úr því að vera með fátækustu þjóðum Evrópu og ná lífskjörum sem eru með því besta sem þekkist í veröldinni. Þegar allt er skoðað virðast hvalveiðar vera hluti af hagkvæmri nýtingu náttúruauðlinda landsmanna. Hvalaskoðun er eðlileg nýting á náttúruauðlindum, engu síður en hvalveiðar. Eðlilegt er að um hana gildi reglur sem tryggja hagkvæma nýtingu með sjálfbærni og virðingu fyrir náttúrunni að leiðarljósi.